کتاب «مطالعات معماری فارس، از نوسنگی تا ساسانی؛ پارسه، پاسارگاد، بیضا» تألیف دکتر الهام اندرودی، دانشیار دانشکدۀ معماری دانشگاه تهران، و دکتر محمدحسن طالبیان، دانشیار دانشکدۀ معماری دانشگاه تهران، پژوهشی جامع دربارۀ روند شکل‌گیری، تحول و تداوم معماری در یکی از مهم‌ترین کانون‌های فرهنگی و تاریخی ایران است. این اثر با تمرکز بر دشت‌های پارسه، پاسارگاد و بیضا، سیر تحول معماری و سکونت را از نخستین استقرارهای نوسنگی تا پایان دورۀ ساسانی بررسی کرده و تصویری منسجم از تداوم فرهنگی و کالبدی این سرزمین در طول هزاران سال ارائه می‌دهد.

کتاب با رویکردی میان‌رشته‌ای، معماری را در پیوند با تاریخ، باستان‌شناسی و منظر فرهنگی مطالعه می‌کند. نویسندگان با بهره‌گیری از داده‌های کاوش‌های باستان‌شناختی، مطالعات میدانی، منابع تاریخی، نقشه‌ها و شواهد معماری، تحول الگوهای استقرار، سازمان فضایی، فناوری‌های ساخت، مصالح و نظام‌های سازه‌ای را در دوره‌های مختلف تحلیل می‌کنند. در این چارچوب، معماری به‌عنوان بازتابی از تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و محیطی هر دوره مورد بررسی قرار می‌گیرد.

ساختار کتاب به‌صورت گاه‌نگارانه تنظیم شده و تحولات معماری فارس را از جوامع پیش‌ازتاریخ تا دوره‌های ایلامی، هخامنشی، اشکانی و ساسانی دنبال می‌کند. در این مسیر، شکل‌گیری مراکز حکومتی، مجموعه‌های آیینی، سکونتگاه‌های شهری و روستایی و زیرساخت‌های معماری در ارتباط با ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی منطقه تحلیل می‌شوند. تلفیق مطالعات معماری با یافته‌های باستان‌شناسی، همراه با بهره‌گیری از نقشه‌ها، پلان‌ها، تصاویر و تحلیل‌های تطبیقی، درک دقیق‌تری از روند تحول معماری این منطقه فراهم می‌آورد و جایگاه دشت‌های پارسه، پاسارگاد و بیضا را در شکل‌گیری تمدن و معماری ایران تبیین می‌کند.

این کتاب مرجعی ارزشمند برای دانشجویان، پژوهشگران و متخصصان معماری، باستان‌شناسی و میراث فرهنگی است و با ارائه رویکردی تحلیلی، زمینه‌ای برای پژوهش‌های آینده در تاریخ معماری ایران فراهم می‌سازد. این اثر در سال ۱۴۰۲ به مرحلۀ نهایی جایزۀ «کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» راه یافت و در پنجمین دورۀ انتخاب کتاب برگزیدۀ دانشگاهی، عنوان «کتاب برگزیدۀ دانشگاهی سال ۱۴۰۲» را از آن خود کرد که بیانگر جایگاه علمی و پژوهشی آن در حوزۀ مطالعات معماری و میراث فرهنگی ایران است.